Czy ZUS będzie wypłacał emeryturę, gdy przejdziesz na nią za granicą, o czym trzeba informować, jak działa coroczne potwierdzenie, jak załatwić opiekę zdrowotną i od czego zależy, kto opodatkuje emeryturę.
Polska emerytura to dla wielu emerytów za granicą podstawowy dochód, więc pytania praktyczne są pierwsze: czy ZUS będzie wypłacał, o czym informować, kto odpowiada za zdrowie i kto opodatkuje te pieniądze. To informacja ogólna, nie porada podatkowa ani prawna, i nie zastępuje polskiego doradcy podatkowego ani odpowiedzi ZUS. Strony urzędowe, które czytaliśmy, są datowane: poradnik ZUS dla osób mieszkających za granicą podano według stanu prawnego na 19 sierpnia 2024 roku, więc przed działaniem sprawdź aktualne brzmienie. Tekst uzupełnia nasz ogólny materiał o przenoszeniu emerytury państwowej w UE i patrzy od polskiej strony.
Czy ZUS będzie wypłacał za granicą
Według strony ZUS o wypłacie za granicą ZUS przekazuje emerytury osobom mieszkającym w państwach UE i EFTA oraz w krajach, z którymi Polska ma umowę o zabezpieczeniu społecznym. Na stronie ZUS wymieniono takie umowy m.in. z Australią, Białorusią, Kanadą, Koreą Południową, Macedonią Północną, Mołdawią, Mongolią, Quebekiem, Turcją, Ukrainą, USA i Izraelem. Dla Australii strona opisuje też transfer podczas czasowego pobytu. Pełnej listy krajów nie pobraliśmy, a Wielkiej Brytanii w przeczytanym wykazie nie było, więc jeśli to Twój cel, potwierdź w ZUS. Dla kraju bez umowy nie znaleźliśmy niczego pewnego: nie zakładaj tak ani tak, zapytaj ZUS na piśmie przed wyjazdem.
Skala jest duża: według doniesień prasy o danych ZUS z połowy 2024 roku za granicę przekazuje się około 95 tysięcy emerytur, około 57,5 tysiąca z nich do UE i EFTA, najwięcej do Niemiec. Jeśli pracowałeś także w innych krajach, każdy wypłaca swoją część według unijnej zasady proporcjonalności.
O czym informować i coroczne potwierdzenie
Poradnik ZUS dla osób za granicą nakazuje informować ZUS o każdej zmianie miejsca lub kraju zamieszkania, numeru rachunku i okolicznościach wpływających na świadczenie. Przy emeryturze w powszechnym wieku emerytalnym nie trzeba zgłaszać zarobków, a przy emeryturze wcześniejszej, rencie z tytułu niezdolności do pracy i rencie rodzinnej obowiązują progi zarobków: do 70% przeciętnego wynagrodzenia pełna wypłata, od 70% do 130% obniżona, powyżej 130% zawieszona.
Po wyjeździe ZUS okresowo przesyła formularz EMRG lub EMRG-1, oświadczenie, że mieszkasz za granicą i nadal masz prawo do świadczenia. Trzeba go podpisać własnoręcznie, a podpis musi potwierdzić właściwy organ lub upoważniona osoba w państwie zamieszkania albo polski konsulat. Terminu ani skutków strona nie podaje. Według prasy bez potwierdzenia wypłata bywa wstrzymywana, a potwierdzenia żąda się co roku, więc traktuj je jako pilne. Poświadczenie konsularne dla obywateli polskich ma być bezpłatne, ale może wymagać osobistej wizyty. Z częścią państw ZUS, jak podaje, sprawdza, czy emeryci żyją, drogą elektroniczną i w ogóle nie pyta emeryta.
Jak docierają pieniądze
Na wniosek jednostki ZUS realizujące umowy międzynarodowe przekazują emeryturę na konto bankowe w kraju zamieszkania (UE, EOG, Szwajcaria) albo możesz zachować konto w Polsce. Waluty i opłat bankowych nie ma w przeczytanych materiałach, więc zapytaj ZUS, co i kiedy jest przeliczane, i porównaj z materiałem o przelewach z Polski za granicę.
Opieka zdrowotna
Jeśli w nowym kraju nie obejmie Cię obowiązkowe ubezpieczenie, poradnik ZUS każe złożyć w NFZ wniosek o dokument: EKUZ na pobyt, S1 lub S2 zależnie od sytuacji. S1 wydaje krajowy zakład ubezpieczeń zdrowotnych, a potem rejestruje się go w kraju zamieszkania, sam dokument nie wystarcza. Zrób to przed zmianą adresu. Kto płaci składkę zdrowotną polskiemu emerytowi mieszkającemu w innym państwie UE, znalezione źródła nie rozstrzygają, więc zapytaj ZUS i NFZ. Your Europe podaje, że emerytura z kraju zamieszkania włącza Cię do jego systemu zdrowotnego. Zob. opieka zdrowotna mieszkańców UE za granicą.
Podatki: najpierw rezydencja, potem umowa
Według polskiej ustawy o PIT jesteś polskim rezydentem podatkowym, jeśli masz w Polsce ośrodek interesów życiowych albo przebywasz tu ponad 183 dni w roku, przy czym dni liczy się jako fizyczną obecność. Małżonek, dzieci, nieruchomość i rachunki zostawione w Polsce mogą utrzymać Twoją rezydencję, nawet jeśli większość roku mieszkasz za granicą. Dalej to, kto opodatkuje emeryturę, zależy od umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania z nowym krajem. Nie znaleźliśmy źródła mówiącego, czy ZUS potrąca podatek od emerytury nierezydenta i w jakiej wysokości, i nie podajemy żadnych stawek. Emerytom mieszkającym w państwach, których umowa pozwala Polsce opodatkować emerytury z ZUS, ZUS wystawia zeznanie PIT-40A, według podatki.gov.pl.
Co zrobić w praktyce:
- Przeczytaj artykuł o emeryturach w umowie z krajem docelowym (wykaz jest na podatki.gov.pl; umowa Polska-Hiszpania z 1979 roku jest tam z tekstem ujednoliconym, ale jej artykułów o emeryturach nie czytaliśmy).
- Poproś urząd skarbowy nowego kraju o certyfikat rezydencji: polskie organy mogą go wymagać do zastosowania ulgi z umowy, a polskie prawo nie określa wzoru certyfikatu zagranicznego.
- Zapytaj ZUS na piśmie, jak potraktuje Twoją emeryturę, gdy staniesz się nierezydentem.
- Zob. rezydencja podatkowa przy przeprowadzce i zasada 183 dni.
Emerytury rolnicze z KRUS
KRUS wypłaca na konto zagraniczne, jeśli mieszkasz w państwie UE lub EFTA, w Wielkiej Brytanii albo w kraju z umową, albo na konto w Polsce, także pełnomocnika mieszkającego tutaj. Osoba mieszkająca za granicą składa wniosek w instytucji kraju zamieszkania albo bezpośrednio w KRUS, jeśli ma tylko polskie okresy rolnicze. Nie znaleźliśmy, czy przeprowadzka zmienia wysokość świadczenia.
Błędy, których warto uniknąć
- Nie poinformować ZUS o nowym adresie lub koncie, i wypłaty wracają.
- Zignorować formularz EMRG jako zwykłą korespondencję.
- Wyjechać, a o S1 pytać później.
- Zakładać, że umowa sama rozstrzygnie podatek, bez przeczytania jej artykułu o emeryturach, albo zachować silne związki z Polską i liczyć na status nierezydenta.
FAQ
Czy mogę zachować polskie konto? Tak, ZUS może wypłacać na konto w Polsce, ale zapytaj, czy ma to wpływ na opiekę zdrowotną lub podatek.
Czy potrzebny jest polski doradca podatkowy? Przy wyjściu z polskiej rezydencji podatkowej tak: tu błędy są drogie.
A jeśli kraj docelowy nie ma umowy z Polską? Zapytaj ZUS przed wyjazdem: pewnej odpowiedzi nie znaleźliśmy.
Co to oznacza dla zwykłego emeryta
- Najpierw wybierz kraj, potem sprawdź na piśmie zasady wypłaty ZUS dla niego.
- Zgłaszaj przeprowadzkę i konto i traktuj każdy formularz ZUS jako ograniczony w czasie.
- Załatw S1 lub prywatne ubezpieczenie przed zmianą adresu.
- Rozstrzygnij rezydencję podatkową i umowę z doradcą przed sprzedażą lub wynajmem polskiego mieszkania.
- Nasze przewodniki o emeryturze w Hiszpanii, Portugalii, Grecji, na Cyprze, we Włoszech i Czarnogórze opisują stronę kraju. Jeśli przy okazji kupujesz dom, niezależny doradca po stronie kupującego pomoże porównać opcje i włączyć lokalnego prawnika: D.H. Realting działa z Warszawy jako niezależny konsultant.